Hvítasunnuræða

Guðspjall: Jóh 14.23-31a

Jesús svaraði: „Sá sem elskar mig varðveitir mitt orð og faðir minn mun elska hann. Til hans munum við koma og gera okkur bústað hjá honum. Sá sem elskar mig ekki varðveitir ekki mín orð. Orðið, sem þér heyrið, er ekki mitt heldur föðurins sem sendi mig.

Þetta hef ég talað til yðar meðan ég var hjá yður. En hjálparinn, andinn heilagi, sem faðirinn mun senda í mínu nafni mun kenna yður allt og minna yður á allt það sem ég hef sagt yður. Frið læt ég yður eftir, minn frið gef ég yður. Ekki gef ég yður eins og heimurinn gefur. Hjarta yðar skelfist ekki né hræðist. Þér heyrðuð að ég sagði við yður: Ég fer burt og kem til yðar. Ef þér elskuðuð mig yrðuð þér glöð af því að ég fer til föðurins því faðirinn er mér meiri. Nú hef ég sagt yður það áður en það verður svo að þér trúið þegar það gerist. Ég mun ekki framar tala margt við yður því höfðingi heimsins kemur. Í mér á hann ekkert. En heimurinn á að sjá að ég elska föðurinn og geri eins og faðirinn hefur boðið mér.

Ræða – Er heilagur andi gufa?

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður okkar og Drottni Jesu Kristi. Amen.

Er heilagur andi gufa? Stundum fær maður það á tilfinninguna þegar talað er um anda Guðs að hann sé eins og andinn í lampa Aladíns. Það þarf að strjúka lampanum og þá birtist andinn eins og gufa úr tekatli og uppfyllir óskir þeirra sem höndlað hafa lampann. Hinir öfgarnir eru kannski það sem ég upplifði einu sinni á námskeiðið í guðfræðideildinni. Það fjallaði um heilagan anda og stóð yfir heilt misseri. Prófessorinn endaði það með því að spyrja með látbragði sínu: Heilagur andi, það er spurning? Afsakið að ég tek svona létt á þessu efni á Hvítasunnudegi. En þetta skiptir máli. Nicky Gumbel, höfundur Alfa-námskeiðana, sem við vorum með í kirkjunni um árabil, hafði “logo-ið” karl sem burðaðist með stórt spurningarmerki. 

Ég geri mér vonir um það að mér takist að svara þessari ráðgátu um heilagan anda að einhverju leyti með ræðu minni í dag.

Mannsandinn og Guðs andi

Biblían er miklu raunsærri og mannlegri en almennt er talið. Á hebresku er andinn – “ruach” – lífsandinn. Guð mótaði manninn af rauðum leir jarðarinnar eða moldinni og blés svo lífsandanum í nasir hans og þannig urðum við lifandi sál eða manneskjur. Nú þurfum við að átta okkur á því að þetta er ljóðamál sem flytur okkur sannindi. Ég vona að enginn sé svo vitlaus sem hlustar á mál mitt að halda að ég sé með vísindalega útlistun á tilurð manna. Það sem er verið að segja er að við erum algjörlega háð Guði um lífið enda hefur okkur ekki tekist að skapa líf þó að við með þekkingu okkar manna hefur tekist að fara með það á ótrúlega marga vegu og ekki alltaf til heilla. Við viljum svo gjarnan ráða lífinu með tækni okkar, eiga okkar töfralampa, svo við getum stjórnað. Það er líka efnið í næsta hluta sköpunarsögunnar um falla mannsins. 

En aftur að andanum. Andi Guðs er sköpunarkrafturinn. Fyrir anda sinn gerði Guð allt sýnilegt og ósýnilegt. Guð er sem sagt eitthvað allt annað en við fólk og náttúra og stjörnukerfi. Hér setjum við oft föst í okkar takmörkuðu hugsun innan tíma og rúms. Við höfum tilhneigingu til að hugsa Guð út frá okkar takmörkuðu hugsun. Bindum hann við okka “bigg bang” sem er varla nema hvellhetta fyrir Guði. Það er að segja ef við áræðum þá hugsun að Guð sé skapari alls og að andi hans er sköpunarkrafturinn, lífsaflið, sem heldur öllu uppi þá förum við aðeins að átta okkur á Guði. Andinn er þarna að verka, þegar við í undrun og þökk, lofum Guð fyrir lífið. 

Orð Guðs talar svona. Og þannig talaði Drottinn til lærisveina sinna. Það voru ekki bara falleg orð mikils meistara heldur hafði hann þetta frá Guði föður sínum, eins og hann nefndi Guð, þess vegna ættum við að taka mark á honum og því sem hann sagði.

Þetta segi ég ekki til þess að þú kyngir þessu og þegir svo. Guð er ekki þannig. Það er ranghugmynd okkar um Guð sem sífellt “poppar upp” og lætur okkur ekki í friði. 

Stundum er talað um “anda laganna” og það þýðir merking þeirra og tilgangur. Svo er talað um “góðan félagsanda”. Þannig notum við þetta orð andi í daglegu tali og það hefur merkingu í þessu samhengi. Ég held að það geti hjálpað okkur að skilja hvað er átt við með heilagan anda. Enn og aftur ítreka ég að Biblían er raunsæ og mannleg. Við notum líka hugtakið “mannsandi” og jafnvel “mannsandinn” eins og ef við menn séum með einum anda. Það flokkast líklega undir draumóra eða óraunsæi. Andi er sem sagt tengslaorð, skilgreinir tengsl okkar, samstöðu og einingu. 

Trúarbrögð hafa í gegnum tíðan gengt þessu hlutverki að gefa raunveruleikanum andlega vídd. Við getum kallað það veginn eða Tao eins og Kínverjar. Stundum verður það til þess að við ímyndum okkur að við höfum sannleikann í okkar eigin höndum. En það er ofmat. Það eru gildi í tilverunni sem er miðlað til okkar frá fyrri kynslóðum. Þau verða augljós í stríðsátökum eða þegar við verðum vitni að ofbeldi. Þá segir samviska okkar að ákveðin verknaður er rangur, við höfum í okkur áttavita sem greinir gott frá illu. Ef samviskan dofnar eða hverfur verður tilveran merkingarlaus fáránleiki.

Hér á það við að við gætum að okkur að takmarka ekki anda Guðs við okkar hugsun því ég held að hann sé að verki á ótrúlegustu stöðum þar sem Guð er að vinna að framgangi hins góða, fagra og fullkomna, í okkar annars brostnu tilveru. 

Huggari, kom oss nær

Við getum líka litið okkur nær. C. S. Lewis varð mér opinberun í bókinni “Four loves”. Honum fannst það svo fátæklegt að enskan hefur aðeins eitt orð yfir kærleika – “love”. Svo hann sem fornmálamaður og miðaldafræðingur rifjaði upp orðin í grísku yfir ást sem hefur fjögur. 

Andi Guðs er kærleikurinn á milli manna. Er það of andlegt að tala þannig. Ef andinn getur tekið sér bústað í okkur þá ætti hann ekki síður að geta verið á milli okkar. Kærleikurinn getur þannig verið innra með okkur en er varla kærleikur nema hann sé líka á milli okkar. 

Fyrsta orðið sem hann skoðaði var umhyggja – “storge”. Skýrasta dæmið er umhyggja foreldris fyrir afkvæmi sínu. Það á bæði við dýr og menn. Þar birtist andinn í því að umhyggjan stuðlar að þroska og vexti barnsins og velferð. En stundum beita menn foreldravaldinu til að halda börnunum föstum svo þau ná ekki að þroskast eðlilega af eigingirni eða eigin óöryggi. Þá er staðið gegn lífinu og anda Guðs. 

Svo er það vináttan sem er okkur mjög dýrmæt – “filio”. Og við höfum í ísl-enska orðinu að “fíla” eitthvað. Vináttan er þannig að þá eiga vinir sameiginlegt áhugamál og horfa saman í sömu átt. Djúpar tilfinningar tengja fólk saman. Og þar er andi Guðs á ferðinni. Einhver myndi kannski segja að þarna er mannúðin þegar við sjáum alla menn sem vini, bræður og systur, litarháttur skiptir ekki máli, skoðun, kynhneigð eða trúarbrögð. En vináttan hefur aðra ógnvænlega hlið þegar menn sverja sig saman og vinna óhæfuverk eins og hermennska er dæmi um. Ég er víst friðarsinni og sé ekki annað en að hernaður sé ónáttúra sem er á móti anda lífsins. 

Þá er það ástin dásamlega milli maka. Pörin ástfangnu horfast í augu og líður illa ef aðskilnaður varir of lengi. Í þeirri miklu fegurð er líka hætta að vilja eiga annan einstakling með húði og hári, þannig að traustið og frelsið fýkur út um gluggann. Það er ógnvænlegar tölur um ofbeldi í nánum samböndum að þau séu 20%. Ég vil eiginlega ekki trúa því og dómsmál í síðustu viku er aðeins dæmi um þá alvarlegri staðreynd. Við erum að fást við banvænar girndir í grend við kærleikann. Með gjöf andans var Jesús að veita okkur hjálp. Anda Guðs nefnir hann hjálpara eða huggara eins og var í eldri þýðingu. 

Kærleiki Guðs er fjórða orðið – “agape” – sem er með þeim ósköpum að gefa af sér. Við gætum notað góðvild eða að láta gott af sér leiða. Það er eflaust ekki vinsælt að tala um fórnandi þjónustu en þannig er kærleiki Guðs. Jesús var að tala um það í guðspjallinu. Jesús segir: “Heimurinn á að sjá að ég elska föðurinn og gjöri eins og faðirinn hefur boðið mér” (Jóh 14.31). Í orðum hans og það sem hann gerði fyrir okkur sjáum við kærleika Guðs. Það er ekki vitlaus kærleikur meðvirkni heldur kærleikur Guðs sjálfs sem hann sýnir okkur. Lewis orðar það svo: “Guð sem þarfnast einskis skapar manneskjur af ást sinni til að gera þær fullkomnar”. Sem sagt ást Guðs gefur og það er merking lífsins að við erum gjöf Guðs og lifum andanum þegar við gefum af okkur. Þannig er Guð að verki í lífi okkur og kennir okkur að elska eins og hann með umhyggju, vináttu og ástríðu. Við eigum ekki að vera hrædd heldur taka lífinu eins og það er, lifa því. Guð Jesú Krists býður ekki upp á neina töfra heldur að lifa með hans hjálp og sjá Drottinn og fylgja honum í þjónandi kærleika.

Hvernig gerist það að lifa í anda?

Við lifum í anda Guðs þegar við göngum inn í hversdagsleika okkar og tökumst á við okkar daglegu verkefni sem mæta okkur. Hjúkrunarfólkið að sinna þeim veiku, kennarar að leiðbeina börnum, foreldrar að ala upp börnin sín, elskendur að elska hvort annað, vinir að ganga saman og styðja og styrkjast, eins og Jesús gerði.

Þá reynum við anda Guðs í lífi okkar. Kórinn ætlar að syngja hér á eftir texta sem ég þýddi eða hafði sem fyrirmynd. Mér fannst andi Guðs snerta mig þegar ég orðaði þessa bæn um kærleika Krists:

Veit mér þá líknarlund
Lausnarans er á grund
hann gekk og ekkert aumt þar mátti finna.
Klæddu mig skarti hans.
Hann kom til sérhvers manns
í auðmýkt til að elska, þjóna, sinna.

Dýrð sé Guði