Sáttargjörð, réttlæti og friður – hugvekja

Hugvekja flutt á Lindinni 17. mars

Hér má hlusta á hugvekjuna:

Ég les úr Fjallræðunni orð sem vel flestir kannast við. Í ræðunni miðri er Faðir vorið þess vegna hef ég haldið því fram að þessi ræða Jesú sé um tilbeiðslu og bæn. 

En það er ein beiðni sem ég vil sérstaklega staldra við í dag: Fyrirgef oss vorar skuldir svo sem vér og fyrirgefum vorum skuldunautum.

Svo koma þessi orð sem eru dálítið erfið en þörf áminning í dag þegar fólk og þjóðir deila og stríða: Ef þér fyrirgefið mönnum misgjörðir þeirra þá mun og faðir yðar himneskur fyrirgefa yður. En ef þér fyrirgefið ekki öðrum mun faðir yðar ekki heldur fyrirgefa misgjörðir yðar. (Matt 6, 12, 14-15).

Ég ætla að ræða um sáttargjörð, að sættast, réttlæti og frið.

Sú bók sem hefur haft hvað mest áhrif á mig undanfarið er bók Destmond Tutu og Mhpo dóttir hans um fyrirgefninguna: The book on forgiving. The forfold path of healing ourself and the world. (Bókin um fyrirgefningu. Fjögur skref til lækningar okkar og heimsins). Ástæðan er eflaust sú staðreynd að það er erfitt bæði að biðjast fyrirgefningar og kannski ekki síður að fyrirgefa. Þjóðkirkjan sem ég gekk til liðs við 13. ára gamall er Evangelisk lúthersk samkvæmt stjórnarskrá. Hún byggir því á höfuðjátningum kristinnar kirkju og sérstaklega á Ágsborgarjátningunni og Fræðunum minni. Hvað er kjarninn í þeim? Jú, fyrirgefning syndanna og að kirkjan sé samfélag friðar og sátta. Og auðvitað er það ekki einkamál kirkjunnar minnar heldur kjarninn í boðskap Krists og því erindi allra kristinna safnaða til þess kom Kristur að endurnýja samfélag okkar við Guð. Í dag væri kannski frekar að tala um sáttargjörð, að sætta, en fyrirgefningu syndanna. Synd virðist vera úrelt hugtak. Ég tel það vera eitt það mikilvægasta sem kristnar kirkjur geti lagt til samfélagsins að sætta þau ólíku sjónarmið sem leiða út í skautun, hatur og deilur. En auðvitað verður þá að byrja innan frá. Kirkjur eiga að geta sýnt innhlið sína út á við. Látið því frið ríkja meðal ykkar.

Þau Tutu feðginin lifðu við aðskilnaðarstefnu í Suður-Afríku á sínum tíma sem var rökstudd með  guðfræðilegum rökum  reformertu kirkjunnar, það leiddi til skautunnar milli þjóðflokka, hvítra og svartra, ofbeldis og morða. Það er engin trygging fyrir réttri afstöðu og breytni að bera nafn Krists, skírn er engin trygging né skírn andans. Kristið fólk hefur engin sérréttindi hjá Guði. Fagnaðarerindið er fyrir alla. Kristið fólk á að vera með sama hugarfari og Kristur var, sætta, efla og umbreyta til betri vegar. Það sem skiptir máli þegar upp er staðið er að fylgja Meistaranum í framkvæmd. Við þessar aðstæður í Suður-Afríku fór í gang sáttaferli sem þau lýsa í bókinni. Nelson Mandela og Desmond Tutu voru leiðandi í því.  Þau feðginin lýsa þessu sáttarferli í bókinni með átakanlegum dæmum. Sáttarferlið sem þau notuðu byggði á fjórum skrefum sátta:

1. Segja söguna. Þolandinn fær áheyrn og tækifæri til að segja sína sögu. En gerandi fær líka að tjá sig þannig að næst einhver skilningur milli aðila.
2. Nefna harminn. Þolandinn setur orð á harm sinn og þjáningu. En gerandinn á sér líka sína hlið og harmsögu. Þegar harmurinn er nefndur, angrið og angistin, getur ljósið geislað í gegnum brestina mörgu.
3. Fyrirgefning. Fyrirgefning hefur tvær hliðar eins og samskipti yfir höfuð. Fyrirgefning syndanna, sáttargjörð, er um samskipti. Fyrirgefning er freslun frá harmi svo að þolandinn komist út úr því að vera bundinn af illvirki, hatri og þjáningu en það á einnig við gerandann. Það er fyrirgefning í raun. Það skyldi ekki vera að þetta að fyrirgefa eða vera fyrirgefið sé að frelsast.
4. Endurnýja tengsl eða slíta þau. Það er réttur þolandans að ákveða hvort samskiptin haldi áfram við gerandann því annað gæti leitt af sé áframhaldandi ofbeldi. Guð er gegn öllu ofbeldi hvaða nafni sem það nefnist. Ég get ekki ályktað öðru vísi eftir að hafa rannsakað guðspjölllin. Auðvitað er heilbrigðast að fyrirgefning leiði til endurnýjaðra tengsla en þau verða aldrei söm en möguleikinn er fyrir hendi að þau verði gefandi. En það á að vera ákvörðun þolandans annars getur ofbeldið haldið áfram og óheilbrigð tengsl. 

Þetta er raunveruleg fyrirgefning sem skapar frið og réttlæti í samskiptum manna á milli. Það var reynslan í Suður-Afríku.   Um þannig fyrirgefningu biðjum við í Faðir vorinu sem er dagleg bæn margra og er það vel en göngum líka fram í því að fyrirgefa á ærlegan hátt þó að það sér erfitt því að þannig vinnur andi Guðs á meðal okkar og kærleikurinn fær að flæða manna á milli. Hatur, deilur og hroki, slíta í sundur friðinn. En Guð vill umbreyta okkur í friðarboða.

Guð gefi að við sem kirkja Krists vinnum að sáttum.

Að lokum vil ég leiða okkur í bæn með samkirkjulegum sálmi sem ég þýddi. Sálmurinn á fyrirmynd í þemasálmur alþjóðlegu samkirkjulegu bænavikuna 2012. Efnið var undirbúið í Póllandi það árið.  Textinn sem þema vikunnar byggði á var úr bréfi Páls postula til Korintumanna (1. Kor. 15. 51-58): „Við munum umbreytast fyrir sigur Drottins vors Jesú Krists.“ Sálmurinn er þrenningarsálmur og á vel við á þrenningarhátíð eða hvítasunnu. Lagið er eftir pólska tónskáldið Wojciech Kilar.

Sálmur um alþjóðlegt kirkjusamfélag

 Lag: Wojciech Kilar

Faðir vor, þú sem sendir þinn son, 
styrktu þín börn í himneskri von, 
mótaðu oss í lófa sem leir, 
líkjumst svo honum, ekkert viljum meir. 
Heimurinn sjái soninn þinn þá 
söfnuði þínum í og fylgi þér, 
biðjum við þig um brennandi þrá, 
birtir af degi, ljósið Kristur er.

Drottinn Guð, kom þú, dvel þú oss hjá, 
drag þú oss nær þér veginum á, 
göngum við saman, samferða þér, 
syngjum þér lofsöng, er þér einum ber. 
Sameina aftur söfnuðinn þinn, 
sem dreifðir þú um veröld, enn á ný, 
svo að mannfólkið flykkjast þar inn 
Frelsari til þín himnaríki í. 

Heilagi andi helgaðu oss 
heilsteypt og sönn við lýsandi kross, 
þar eflist andinn, ástúð í sál, 
auðmýkt að þjóna, mildi, kærleiksbál. 
Gerðu oss eitt í anda og trú, 
einingin vaxi, byggi nýja brú 
heimshluta milli, himnesk er sú, 
heilaga þrenning oss umbreyti þú.

Guðm. G. eftir fyrirmynd